´╗┐Romeinse schepen (±40-±250)

©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

In Leidsche Rijn zijn de afgelopen jaren maar liefst zeven Romeinse scheepswrakken gevonden. Het ging daarbij om zeer verschillende scheepstypes. De meeste schepen waren ooit doelbewust gestript en daarna afgezonken om rivieroevers te verstevigen. Enkele schepen zijn echter door een ramp getroffen en met alles erop en eraan vergaan.




©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Het schip De Meern 1 (rechts) is ergens aan het eind van de tweede eeuw gezonken. Omdat dit het eerste oude scheepswrak is dat in De Meern is gevonden, draagt het de naam De Meern 1. Nederlandse scheepswrakken worden namelijk altijd vernoemd naar de plaats waar ze gevonden zijn.

Het 25 meter lange schip behoort tot de grote Romeinse transportschepen, al heeft het wel een paar bijzondere eigenschappen. Zo is het opvallend rank en heeft het een fraai omhooglopende achtersteven. Het was daardoor goed wendbaar en kon zodoende op moeilijker bevaarbare rivierdelen worden ingezet. Gezien deze eigenschappen en de gereedschappen die in het schip gevonden zijn, was het mogelijk een onderhoudsschip waarmee kades en oevers op orde werden gehouden. Gezien de slijtagesporen is het schip misschien wel 40 tot 50 jaar in de vaart geweest voordat het verging.



©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Het wrak van De Meern 1 werd in 1997 per ongeluk gevonden en is in 2003 opgegraven en vervolgens geborgen. Daarna is het naar Lelystad vervoerd waar het door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is geconserveerd. Tijdens het archeologisch onderzoek werden er veel bijzondere objecten aangetroffen, waaronder gereedschappen en het meubilair van de schipper.

´╗┐


©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Sinds augustus 2015 is het schip De Meern 1 te bewonderen in Castellum Hoge Woerd. Ook de gereedschappen, het meubilair en persoonlijke bezittingen van de schipper zijn daar te bekijken. Voor bezoekmogelijkheden zie: www.museumhogewoerd.nl



©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

De Meern 1 bij een reconstructie van een kade waarvan verschillende sporen zijn teruggevonden tijdens het archeologisch onderzoek .

Het schip kon op verschillende manieren worden voortgestuwd. Zo had het een mast met een zeil. Omdat de mast vrij ver voor in het schip stond, kon daar ook een touw aan worden vastgemaakt om het schip voort te laten trekken door een paard of een mens. Ook kon er worden geroeid. Daarnaast kon het ook worden geboomd, waarbij een lange stok werd gebruikt.



©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

De schipper woonde op het schip en had een kajuit tot zijn beschikking. Daarin stond allerlei meubilair, zoals een kast, een kist en een bed. In het voorste deel van de kajuit was met stukken dakpan een haardplaats gemaakt waarop gekookt kon worden. Het woongedeelte, hier op de voorgrond, kon met een grendel worden afgesloten. Om er zeker van te zijn dat er geen ongenode gasten naar binnenkwamen was er een slot aangebracht dat alleen met de juiste sleutel kon worden geopend. 

 



©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Reconstructie van de binnenkant van de kajuit. Alle afgebeelde objecten zijn gebaseerd op archeologische vondsten. Zo zijn er twee verschillende maten schoenen gevonden. Ook de gereedschappen, zoals de spanzaag, de schaaf, de hamer en het olielampje links in de hoek zijn tijdens het onderzoek teruggevonden.

 



©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

Romeinse vrachtschepen konden wel 35 meter lang zijn. Een mooi voorbeeld van zo’n grote transportbak is het schip De Meern 4 (links) dat in 2003 werd gevonden op slechts 150 meter afstand van het wrak van De Meern 1 (midden). Met deze grote transportschepen werden bulkgoederen als tufsteen aangevoerd, die nodig waren voor de bouw van de Romeinse forten. Ook grind en puin dat gebruikt werd voor de aanleg en het onderhoud van de Romeinse wegen werden met dergelijke grote schepen vervoerd.

Rechts is een reconstructie te zien van een zogeheten ‘punter’. Dit scheepswrak werd in 2008 in Leidsche Rijn gevonden en bleek een opmerkelijke vondst. Dergelijke schepen waren tot dan toe alleen bekend uit de late middeleeuwen of van daarna. Met de vondst van deze punter in Leidsche Rijn werd de geschiedenis van dit scheepstype met ongeveer 1000 jaar verlengd.



©Daan Claessen Gemeente Utrecht

 

In 2005 is De Meern 4 verder onderzocht voor het Britse televisieprogramma Time Team. Daarna is het weer toegedekt en ligt sindsdien weer onder de grond.

 

´╗┐